Werkzoekende Be Art vertelt ...

Dit is ‘m dan. M’n laatste. Een hele maand heb ik mijn gedachten de vrije loop gelaten. Het heeft me goed gedaan. Het was een welgekomen afleiding tijdens het solliciteren en andere activiteiten.

En dan nu terug naar de anonimiteit. Eén van velen. De grote stilte, de leegte. Op zoek naar iets dat ongrijpbaar lijkt. Een droom. Maar wanneer ik ontwaak, ga ik er weer tegenaan. Met overgave en volle moed. Samen met elkaar, maar ieder voor zich blijven we dagelijks de arbeidsmarkt bekampen. Tegen de vooroordelen, de idee-fixen en de respectloze behandeling in. Om aan te tonen dat we niet oud, duur en versleten zijn. Om aan te tonen dat we niet jong, onwetend en naïef zijn. Om aan te tonen dat onze daden beter zijn dan onze woorden. Om aan te tonen dat ze niet zonder ons kunnen.

Hoewel we hen niet mogen storen, want hey ‘ssst hier wordt gewerkt’, en het slachtoffer zijn van ‘statistiek, spoken en perceptie’ worden we aanzien en beloond als ‘apen en noten’. Hoog tijd dat er iets wordt gedaan met HR en personeels- en bedrijfsbeleid, want ‘zo leren zij het alfabet’. Wel opletten dat het niet teveel ‘blablabla’ wordt. Daar heeft niemand iets aan. Het zou helpen mochten we aanhangers zijn van het juiste ‘geloof’. Maar bovenal moeten we positief blijven. ‘De nieuwe leider est arrivé’ mag tot op heden een loze kreet zijn. Niet getreurd, houdt de moed erin. Er zijn er die geloven in algoritmes als zuiverste vorm van personeelsbeleid. Laat hen de waan van de dag. We weten beter. We zijn al genummerd, gebrandmerkt. En laat het wel wezen, wat dat betreft: de tijd heelt niet. Geenszins. Maar ondertussen moet ons puur en echt verhaal het opnemen tegen ‘gebakken lucht’. Kan het nog onmogelijker? De boodschap voor iedereen is duidelijk: ’t is tijd.

En dan een zoveelste duel in de arena. We denken nog even aan het doel, de bijhorende strategie. We peppen ons op en betreden vastberaden het strijdtoneel. In gedachten roepen we luidkeels: “Ave Imperator, morituri te salutant”. En de strijd barst los. Meedogenloos. Na de strijd en het gewoel, als de avond valt, de zon haar laatste gloed laat schijnen over de einder, ver weg, verzinken we allen, diep in gedachten, thuis. We verliezen ons in weemoed en melancholie. En denken in de stilte van de nacht aan goede tijden, en aan wie ons dierbaar is. De woorden van Alice Nahon vloeien als dromen verder.

“’t is goed in ‘t eigen hert te kijken
Nog even voor het slapen gaan.
Of ik van dageraad tot avond
geen enkel hert heb zeer gedaan.

Of ik geen ogen heb doen schreien
geen weemoed op een wezen lei.
Of ik aan liefdeloze mensen
een woordeke van liefde zei.

En vind ik in het huis mijns herten
dat ik één droefenis genas.
Dat ik mijn armen heb gewonden
rondom één hoofd, dat eenzaam was...

Dan voel ik, op mijn jonge lippen
die goedheid lijk een avond-zoen.
‘t Is goed in ‘t eigen hert te kijken
en zo z’n ogen toe te doen.”

Ik ga nu. ’t Is tijd.

Onlangs ging ik nog maar eens de boer op voor een zoveelste sollicitatiegesprek. Ik had alles vooraf goed doorgenomen: de verwachtingen van het bedrijf, mijn ervaringen, hun website en nog wat artikels. Ook de praktische zaken waren uitgeklaard: de reistijd, parking in omgeving, wegenwerken of niet... Nog even een blik in de spiegel: zit m’n jasje goed, zit m’n dasje goed? Papa gaat solliciteren. Imago, weet je wel. Et voilà, weg was ik.

Na even wachten aan de balie werd ik opgehaald. Ik kreeg water en koffie aangeboden, en het gesprek trok zich op gang. Na iets meer dan een uur rondden we af, en ik stapte vol goede hoop naar buiten. Nog een grapje aan de deur om af te sluiten… humor werkt altijd.

Na een tijdje kreeg ik telefoon van het selectiekantoor dat werkt voor het bedrijf. Ik werd niet weerhouden. Niet omdat mijn cv niet goed was, niet omdat mijn ervaring onvoldoende was, niet omdat ik al wat jaren op de teller heb staan en dus wat hogere cijfers op de loonbrief. Niets van dat alles. In de ogen van het bedrijf was ik te bescheiden. Ik zette mijzelf, mijn ervaring en wat ik al bereikte te weinig in de verf.

Meestal krijg ik echter te horen dat ik vrij dominant overkom. Men ziet me als zelfzeker, overtuigend, moeilijk van mijn stuk te brengen. Kortom, er werd mij ingefluisterd dat ik het wat meer moest inpakken. Jammer voor hen, maar ik ben wie ik ben. Met argumenten voor én tegen. What you see is what you get. En de resultaten zijn er, met de nodige referenties. Luister niet naar mijn woorden, kijk naar mijn daden.

In mijn ogen heb ik ze nu allemaal gehad: de flutredenen en inhoudsloze argumenten om me niet te weerhouden. Gebakken lucht is het. In dit land is het personeelsbeleid ziek. Zwaar ziek. Waar is de beroepsernst? En vooral: de integriteit? Overtuigd engagement voor potentiële medewerkers, dat is wat HR en bedrijfsleiders moet drijven. Mits de nodige inspanningen -en dat bedoel ik niet alleen financieel- krijg je immers wat je zoekt. En meer.

De roep om creativiteit, om gericht personeelsbeleid, om effectief te investeren in mensen, om nieuwe arbeidsvormen, om arbeidsverhoudingen aangepast aan de tijd zodat iedereen uit zijn cocon kan ontpoppen, wordt luider met de dag. Maar hoe luider de roep van de ene, hoe krachtiger de oorverdovende stilte van de andere.

Op de een of andere manier probeert iedereen -bewust of onbewust, gewild of ongewild- een groep te vormen. Alle mogelijke middelen worden daarvoor gebruikt: kledij, naam, kleur, nummers, tatoes... Het meest bekende middel, maar ook het meest afgekeurde, is de Jodenster. En de gebrandmerkte nummers van de concentratiekampen. Met niets valt deze inhumane groepsvorming te vergelijken. Een onuitwisbare misdaad in het menselijke bestaan. Een wonde die niet heelt. Altijd daar, om nooit te vergeten.

Anders is het wanneer er een warm, menselijk en positief verhaal verbonden wordt aan groepsvorming. Dan is het ‘samen sterk’, een wij-verhaal. Elkaar verder helpen, ondersteunen en anderen boven zichzelf laten uitgroeien. Zoals in sportverenigingen of levensbeschouwelijke verenigingen. Of politieke, economische en sociale groeperingen waar velen, dankzij de anderen, hun talenten kunnen uiten en ervoor gelauwerd worden.

Slechts één groep mensen, die zelf zo min mogelijk met die groep vereenzelvigd wil worden, is niet georganiseerd. Dat zijn de werkzoekenden. Ze worden her en der wel vertegenwoordigd, maar niet door hen die deel uitmaken van die groep. Enkel door hen die als taak hebben werkzoekenden bij te staan. Ze doen het omdat ze zo mee aan de machtstafel kunnen zetelen, en invloed kunnen uitoefenen. En dat doen ze niet altijd op een even fijnzinnige, doordachte of positieve manier. Bovendien worden ze ervoor vergoed op verschillende wijzen.

Ik herinner me nog de tijd dat werkzoekenden dagelijks zeer zichtbaar waren in het straatbeeld. Elke dag op hetzelfde tijdstip moesten ze hun kaart aan het loket voorleggen om een stempel te krijgen. Een paar jaar later werd de publieke schaamte enigszins gemilderd door hen nog slechts tweewekelijks spitsroede te laten lopen. En nu is er zelfs geen loket meer. Daardoor is er schijnbaar ook geen schandvlek meer. Alsof de maatschappij de werkzoekenden heeft uitgewist, en enkel verdoken en onderhuids laat voortbestaan. Werkloosheid wordt enkel nog opgevoerd in grafieken en statistieken. In het dagelijkse leven worden we er liefst zo weinig mogelijk mee geconfronteerd. Niet als toeschouwer, en al helemaal niet als lid. Werkzoekenden vallen uit het economisch bestel. Financieel glijden ze weg, waardoor ze na verloop van tijd ook sociaal wegdeemsteren.

Deze groep wordt afhankelijk gemaakt. Er wordt voor hen gezorgd, alsof ze dat zelf niet meer kunnen. Want mogen werken is niet aan de orde, ook al willen ze. Niemand wil (lang) deel uit maken van deze groep, en dus is vertegenwoordiging onmogelijk. Het zou getuigen van moed en maatschappelijk verantwoord gedrag om deze vergeten groep met positivisme, uitdagingen en beloningen te motiveren. Eerder dan hen met negativisme, uitsluitingen, veel plichten en weinig rechten, boetes en inhoudingen te ‘helpen’.

Laat het duidelijk zijn: de schandvlek ‘werkzoekenden’ bestaat nog altijd. Ze is van alle tijden. Ze is nooit gewild. Er is nooit voor gekozen. Ben je werkzoekend, dan staat die periode voor altijd gebrand op je cv, met onuitwisbare inkt, waardoor ‘de anderen’ je de rug toekeren. Het tekent je voor de rest van je dagen. De tijd heelt niet. Nooit.

Het vertrouwen is weg. Voor alles, en bij iedereen in Vlaanderen. Dat blijkt uit een recente wetenschappelijke studie. Zelfs het vertrouwen in scheidsrechters is afgenomen sinds de fenomenale blunder op het EK tijdens de match Engeland-Oekraïne.

Wat zouden we moeten doen? Zoeken naar oplossingen om het vertrouwen in scheidsrechters terug te krijgen. Maar dat gebeurt niet. Integendeel. We investeren liever in technologie. Daar waar er vandaag op internationale wedstrijden nog vijf scheidsrechters actief zijn, zal morgen ‘doellijntechnologie’ ingezet worden. Eens dat systeem op punt zal staan, hebben we nog maar drie scheidsrechters per wedstrijd nodig. Die twee andere? Jammer, maar helaas. Dit om maar even aan te tonen hoe eenvoudig bepaalde taken kunnen worden overgenomen door technologie.

Zo hard er wordt nagedacht om de mens te vervangen door techniek, zo weinig wordt er nagedacht over de mens zelf. De uitvoerende arbeid die nog bestaat, wordt gedelocaliseerd naar lageloonlanden. Maar ook daar groeit op den duur de economie en stijgt de levensstandaard, waardoor ook hun verwachtingen toenemen. Dus na verloop van tijd is die verplaatsing niet meer ‘efficiënt’. Ooit houdt het op.

Onlangs heeft een consultancykantoor het plan opgevat om op basis van algoritmes een systeem op te zetten om het gedrag van medewerkers te voorspellen en te sturen. Zo kan er sneller en efficiënter op worden ingespeeld. Nu ben ik absoluut niet tegen vooruitgang. Er moet ontwikkeling zijn. Maar mag ik hierbij toch sterk mijn bedenkingen uiten? Vooreerst: wat is er in hemelsnaam wiskundig aan het gedrag van mensen? Ik weet dat bepaalde filosofen menen alles te kunnen verklaren via cijfermatige modellen, maar toch, nee dank u.

Laten we gewoon proberen mens te zijn. Proberen daar waar het kan tekortkomingen op te vangen door betere opleiding, betere middelen of technologie. Maar gedrag voorspellen en beïnvloeden, dat is denk ik een brug te ver. Van mij mogen ze beginnen met de algoritmes te achterhalen die bepalen waarom jongeren zonder ervaring niet moeten worden aangeworven, of waarom de kans op werk vrijwel nihil is eens je de 40 voorbij bent.

Waarom aanvaarden we steeds minder de menselijke tekortkomingen of onvolmaaktheden? Waarom verwachten we perfectie, wetende dat we hier zelf ook niet aan voldoen. Waarom? “It’s the algorithm, stupid!”

Visie, dynamiek, no nonsense, can do, hands on, out of the box, peoplemanager, teamplayer, autonoom werken, durven beslissen, communicatief vaardig, sterke persoonlijkheid, kritisch… Allemaal zaken die je tegenkomt als vereiste persoonlijkheidskenmerken in vacatures. Je moet al van goeden huize zijn om dit allemaal in je bagage te hebben.

Maar niet getreurd. Er zijn managementscholen te over. Je kan altijd wel ergens een opleiding volgen die je in staat stelt om de problemen van vandaag aan te pakken en de uitdagingen van morgen het hoofd te bieden. Mooi toch? Edoch, de waarheid is anders.

Het komt veelvuldig voor dat diegenen met veel kennis, ronkende titels en diploma’s op managementstoelen terecht komen. Maar echt met medewerkers omgaan? Oeps, dat wordt moeilijk. Dat hebben ze niet geleerd. Een theoretische cursus heeft de aandacht gevestigd op enkele belangrijke zaken, maar die theorie toepassen? Tja. Ik ben van mening dat een goede leider -of manager, zo je wil- niet gemaakt kan worden op een school. Hooguit kan je hier en daar wat bijschaven. Het zit in je, of niet.

Veel managers zijn waarschijnlijk zeer goed in het inhoudelijke, maar laten het afweten wanneer er medewerkers in beeld komen. Dan gaat er een knipperlicht aan en wordt de omleidingswijzer gebruikt naar... HR. Eigenlijk is dat triest.

Vaak krijgt HR een hele waslijst aan voorwaarden en kenmerken waaraan de ideale kandidaat moet voldoen. Onmogelijk. Hoewel. Als ze er dan in slagen om die ene kandidaat aan te leveren, krijgen de managers schrik. Dan hebben ze toch liever iemand met een ronkende titel en dure (holle) woorden, als hij maar niet tegenspreekt. Alleen ja zegt. Inhoudelijk oke, maar zonder bezieling.

Bedrijven en CEO’s roepen hard om de ideale kandidaat, maar doen nog harder hun best om die zeker niet aan te werven. Daarvoor vinden ze altijd wel een drogreden, want niet zelden hebben deze passionele kandidaten een hobbelig parcours gereden. En dat staat niet goed. Dan nog liever geen personeel, of een jaknikker. Kneedbaar en vervormbaar als een ongewerveld dier. Volgzaam en gedienstig aan hen, de grote leiders.

Onlangs las ik een artikel in een vakblad met titel 'De nieuwe leider est arrivé'. Hou het maar bij wijn jongens. Dat is tenminste echt waar (tegen eind november). "Le nouveau Beaujolais est arrivé".

Positief. Dat is een plusteken, een lach, blij gezind dromen van dingen die je echt kan realiseren, uitkijken naar wat komen gaat.

Na 200 dagen zonder werk, tientallen sollicitatiebrieven en ettelijke sollicitaties zonder veel antwoorden. Na het vaststellen van de snelheid waarmee werkloosheidvergoedingen worden aangepast terwijl er heel wat miljoenen naar de elite zijn gesluisd. Nadat HR nog maar eens aan introspectie heeft gedaan met de nuchtere vaststelling dat er wezenlijk geen vooruitgang is geboekt. Nadat we gebombardeerd en gemuteerd zijn naar veelzeggende statistieken. Nadat ‘het Geloof’ zich nog maar eens goed heeft genesteld. Nadat nog maar eens blijkt, na het illegaal kraken van kandidatendossiers van een interimkantoor, hoe er over werkzoekenden wordt geoordeeld. Wel, dan kwam de bedenking van mijn dierbare ega: wordt het niet eens tijd om iets positief te schrijven?

O, geen probleem. De werkelijke waarde -waar ik alvast het meeste aan hecht- is die dewelke een relatie sterk maakt en houdt. De liefde voor, van en met je partner, mogelijk kinderen en anderen die je na aan het hart liggen. Wel, daarvan kan ik zeggen: dat zit goed. Zeer goed. Ik ben een gelukkig man. Maar toch ervaar ik druk. Niet van hen, want zij tonen begrip en leven mee. Eerder van mezelf, om de 'werkzoekendenhel' zo snel mogelijk te verlaten. En van de maatschappij, want werkzoekend zijn staat niet goed.

En een hel is het echt. Uitzichtloos, stil, eenzaam, moedeloos, nutteloos en waardeloos. De gradatie stijgt naarmate de tijd meedogenloos verdergaat. Wie zelf niet werkzoekend is, vat het niet. Zelfs niet met de beste wil van de wereld.

Wat nu gedaan? Blijven gaan. Gaan. Sommigen kraken, sommigen laken, anderen haken af. Het is genoeg geweest. Verloren. Einde rit, einde verhaal. Naamloos, verdwenen in de massa en de maatschappij. Niemand die erom maalt. Buiten die ene misschien. Want gebroken en gekraakt. Ook de liefde. Weg van de wereld. Stop.

En dan is er mijn ‘EIGA’ ofte ‘Er is geen alternatief’. Ik verplicht mezelf vooruit te blijven kijken. Ik wil niet afhaken. Ik hou vol. Het kraakt en trekt. Het doet pijn, mentaal. Ik zal. Ik moet. Altijd op nieuw. Hopend op... Dat is toch positief. Niet?

Ik heb het geluk dat ik door mijn vroegere bezigheden mensen ken die een eigen bedrijf hebben, of voldoende voelsprieten hebben op de arbeidsmarkt. Het gaat om meer dan louter professionele relaties. We kennen elkaar al jaren. En nee, ik het verwacht niet dat ze mij een job bezorgen. Maar als ze me helpen, sla ik dat natuurlijk niet af. Zo gebeurt het dat ik via hen soms info krijg over bepaalde opportuniteiten. Dan stuur ik mijn cv door, of voer één of meerdere gesprekken. Want dat moet je uiteindelijk altijd zelf doen. Maar dat vind ik prima. Want wat je zelf doet, doe je beter!

Dat denken ook vele CEO ’s en managementvennootschappen. Veelal krijgen zij de stempel ‘goed zot’. Maar ze duwen door. Zonder omzien. Het doel moet bereikt. Eén ding typeert hen: ze geloven erin. Een rotsvast geloof. Bij mijn laatste werkgever liepen nogal wat van zulke creaturen rond. Om dat stadium te bereiken, moet je ergens ‘een hoek af hebben’. En geloven in het principe ‘ons kent ons’. Dat Geloof moet je vanaf dan belijden.

Zo krijg je van die avonturen waarbij de CEO van een bedrijf, die juist een paar tientallen mensen heeft afgedankt, aankondigt dat hij vertrekt. Gewoon even naar een ander. Alles is al in kannen en kruiken. Weken, zoniet maanden, heeft zich een mistige strijd achter politieke rookgordijnen afgespeeld. Maar nu de rook om hun hoofd is verdwenen, zijn ze allemaal terug vrienden.

Het mag duidelijk zijn dat eens je in die kringen vertoeft, het een koud kunstje is om snel een nieuwe uitdaging te vinden, of een topbenoeming binnen te rijven. Die heren en dames van stand hebben zwarte agendaboekjes met gsm-nummers en mailadressen die veelvuldig worden gebruikt. Wanneer en door wie is een groot geheim. Vrijmetselaars hebben het aura van geheimzinnigheid al lang verloren. Hun ledenlijsten worden nog net niet openlijk gepubliceerd. Maar de werking van de bedrijfstop en politieke elite -wie doet het met wie- blijft een mysterie. Het is als schaken, maar niet voor doetjes. Het is een kluwen van geheimen, achterdocht, openlijke vetes, afrekeningen, messen in de rug en ander fraais. Maar na afloop zijn ze allemaal terug vriendjes, en herrijzen ze als een fenix.

Als werkzoekende geloof ik niet meer in sprookjes. Voor hen daarentegen, zijn de wonderen de wereld nog niet uit. De wonderen van het Geloof.

Ik gun iedereen zijn geluk, en hoop dat mijn geluk niet in de weg staat van dat van iemand anders. Geluk vind je niet met geld, maar het helpt wel. Iedereen kent die uitspraak.

Je diploma bepaalt je inkomensniveau. Uitzonderingen niet te na gesproken. En bepaalde wetten, taksen en heffingen maken dat die opdeling in inkomen nog versterkt wordt. Resultaat: wie voldoende heeft, houdt op einde maand vaak net genoeg over -of net niet. Wie teveel heeft, houdt meer dan genoeg over. En wie te weinig heeft, kan het helemaal schudden. Wie heeft, die leeft. Eenvoudig toch.

Dit land probeert via zijn regeringen, ministeries en allerlei organisaties zoveel mogelijk in het werk te stellen om iedereen zijn geluk te gunnen. Althans, dat is wat verkondigd wordt. Maar echt helpen doet het niet. Want tussen droom en daad staan wetten en praktische bezwaren.

Uit diverse onderzoeken blijkt dat zij die hebben, telkens meer hebben. Ook het omgekeerde is waar. Dat is het Mattheüseffect. Ondanks vele wetten, subsidies, tewerkstellingsmaatregelen, aanmoedigingspremies en plannen blijft het dweilen met de kraan open. Het brengt geen zoden aan de dijk. We kijken telkens naar organisaties, ministers, vakbonden en werkgevers om dit op te lossen. Natuurlijk, naar wie anders?

Ondertussen stel ik mezelf vragen. Waarom ben ik mijn job kwijt, en niet mijn collega? Waarom heeft mijn buur een kuisvrouw, en wij niet? Waarom rijdt mijn baas met een Audi Q7, en ik op een fiets? Waarom heeft de eigenaar van ons huurstudiootje aan de kust een tweede verblijf in de Provence? Waarom? Wel. Wat heeft de natuur je toebedeeld? In welke omstandigheden ben je geboren? Welke talenten zijn je aangeboren? Welke kansen heb je genomen en gekregen? Welke keuzes heb je gemaakt, of zijn voor jou gemaakt? Daarom dus!

Maar niet getreurd, morgen is er weer een dag. De wereld draait door. Jij en ik moeten het doen met wat men ons kan, mag en wil aanbieden. En al die premies, plannen en acties dan? Dat is praat voor de vaak, politiek geleuter van mensen die zichzelf een geweten aanpraten of zich een maatschappelijk aura aanmeten. Een betere en juistere invulling ervan is wat Ann Christy ooit zong: “Bla bla bla bla bla…”.

Een recente studie van Federgon toont aan dat de HR in de bedrijven stilstaat. Ondanks alle inspanningen komt er al jaren dezelfde wijn op tafel, telkens gebotteld in andere flessen. Bij de ene wordt ze aangedragen met een al meer majestueus etiket dan bij de andere, maar smaken doet ze overal hetzelfde. Toch is HR al te vaak iets waarmee bedrijven uitpakken. Of het wezenlijk impact heeft? Vergeet het maar. Er zijn veel modellen en theorieën, processen en systemen. Maar wanneer puntje bij paaltje komt, wordt er gekeken naar de cijfers.

Laat ons wel wezen: waar draait HR doorgaans om? Elke werknemer wil op het einde van de maand zijn loon netjes op tijd, correct en volledig betaald. Daarnaast wil hij dat zijn sociale administratie correct verloopt, en verder hoopt hij op mogelijkheden tot ontwikkeling zoals opleiding of doorgroeimogelijkheden. Op zulke momenten kan je als HR-afdeling wel degelijk een rol spelen. En ik geloof dat in die bedrijven waar HR-mensen aanwezig zijn, en die de rol mogen opnemen die hen toekomt, dat ook goed loopt. Maar… ik ken ook genoeg bedrijven die de belijdenis wel uitspreken, maar nul komma nul omzetten in realiteit.

Er zijn drie belangrijke werkwoorden voor bedrijven die van een echt HR-beleid willen spreken:

•    Kunnen. Ik geloof dat er heel wat competente HR-mensen rondlopen. Jammer genoeg zie ik niet altijd evenveel gedrevenheid. Zou stugge bedrijfsvoering daar iets mee te maken hebben?
•    Willen. HR-medewerkers willen misschien wel een rol spelen, maar wil iedereen in het bedrijf mee? Het is niet omdat HR iets wil -omdat bewezen is dat het voordelig is voor de medewerkers- dat het ook aanvaard wordt.
•    Mogen. Niet alle bedrijven staan te popelen om HR als echt beleidsinstrument te zien. Voor velen houdt het op bij het regelen van de administratieve rompslomp.

Om zichzelf ondanks alles belangrijk en invloedrijk te voelen, heeft de HR-wereld heel wat trofeeën en ‘awards’ bedacht. Dat gaat van ‘Beste werknemer’ tot ‘Manager van het jaar’ en alles daartussen. Wel, die gala’s mogen wat mij betreft best opgevrolijkt worden met wat zelfrelativering. Maar wie durft zichzelf in vraag stellen? Niemand. Zodoende verblijdt de HR-wereld zichzelf, en kirt uitgelaten over de zoveelste HR-hype.

Gooi daar nog wat ‘trendwatchers’ en sociologische onderzoeken bovenop, en je krijgt van die goeroe’s die hun eigen grote gelijk verkondigen als ware het het nieuwe geloof. Denk maar aan hypes zoals de ‘generatie X’, een generatie waar ik blijkbaar een specimen van ben. Daarna had je de ‘Y-generatie’, en recent was er al sprake van een ‘Z-generatie’. Wel, we hebben nog 23 generaties te benoemen. Ondertussen zing ik samen met mijn jongste zoon: “… X en Y en Z, zo leren wij het alfabet.”

Onlangs zag ik een dame op tv die in Ierland een stulpje had van om en bij de 400.000 euro. Dat was behoorlijk laag, want de oorspronkelijke waarde lag op 1,5 miljoen euro. Ze had een pr-bedrijfje, maar door de crisis was dat failliet gegaan. De hypotheek op het huis bedroeg 900.000 euro. Met een lach vertelde ze dat ze ondanks alles toch positief in het leven stond. Niets van aantrekken, was haar devies. Tenslotte kon het alleen maar beter gaan, niet?

“Veel succes!”, wou ik haar zeggen. Het is niet omdat je diep zit, dat het gewoon beter zal worden.

De laatste maanden passeerden redelijk wat mensen de revue in de media. Ze kwamen met veel bombarie hun waarheid poneren. De baas van Adecco stelde zonder blikken of blozen het vakantiegeld en de dertiende maand in vraag. Een dertiende maand die nota bene niet voor iedereen is weggelegd. Ons haantje, de stier van Vilvoorde, voelde zich onterecht bekeken nu hij -mits zijn zeteltje in de bestuursraad van AB InBev- drie miljoen binnenhaalde. De IMF-voorzitster vond dat de Grieken nu toch wel eens moesten beginnen met belastingen betalen. Terwijl ze op haar inkomsten van het IMF zelf geen belastingen betaalt. En dan was er nog die ‘captain of industry’ -met onkreukbaar imago- die een paar honderd medewerkers ontsloeg, maar een paar dagen later zijn inkomsten aanzienlijk zag stijgen…

Ik herinner me ook een discussie over de ontslagvergoeding van een andere ‘captain of industry’. Hij kwam op tv één en ander toelichten. Op de vraag van de reporter of hij het bedrag zelf niet wat aan de te hoge kant vond, zag je de stoom uit zijn oren komen. De banbliksems schoten uit zijn ogen. Had hij kunnen vuurspuwen, dan had hij het gedaan. Wat durfde die reporter beweren?

“Weet u wel wie u interviewt”, was zijn non-verbale boodschap.
“Ik heb een zekere levenstandaard. De kringen waarin ik me beweeg, eisen hoge kosten. Dat moet ik toch kunnen aanhouden nu ik zonder werk zit?”

Nu ik werkloos ben, gaat er van ons enige inkomen -mijn echtgenote studeert opnieuw- zomaar eventjes 66% af. Daar gaat mijn levensstandaard. Maar maak je geen zorgen, ik heb nog al voor zo’n brandhaard gestaan. Ook deze brand krijg ik geblust.

Ondertussen zijn er tal van pogingen om de lonen van topmanagers te beperken -zoals ‘corporate governance’, de code Buysse, renumeratiecomités... Allemaal goed en wel, maar tot vandaag werkt er niets. Er zijn zelfs al meer zij- en achterpoorten voor de eigenlijke voordeur is geplaatst! Een druppel op een hete plaat. Nee, erger: schone schijn, gefrunnik aan de zijlijn. Beleidsmakers en ‘captains of industry’ zullen zich niets te kort doen. Gisteren niet, vandaag niet en morgen niet. Crisis of geen crisis. Maar in tijden van economische terugval zie je wel de ene na de andere verschijnen met hun boodschap. En het volk? Dat staart gevoelloos naar de buis, en luistert naar hetzelfde gekwetter op radio. Oplossingen zijn er in overvloed! Ontberingen evenzeer. Niet voor hen, wel voor ons.

Want wat doen de politiekers? Ze organiseren een studiecommissie, of andere praatbarak, over de lonen van topmanagers. Ze leveren zelf een paar percenten in (nadat ze diezelfde percenten er eerst hebben bijgeteld), bouwen de werkloosheidsvergoeding versneld af en beperken ze in tijd. En kijk: nog geen paar maanden later is alles in kannen en kruiken. Ik weet wat mij boven het hoofd hangt. Wie zei recent in het parlement: if you pay peanuts, you get monkeys. Het is duidelijk hoe politiekers over werklozen denken. Apen, dat we zijn. Mag ik nog een nootje?

Steeds vaker stel ik me allerlei vragen. Je kunt tenslotte niet continu opportuniteiten zoeken, of liggen netwerken voor een job. Zo kwam ik onlangs bij de vraag: wat is het profiel van een goede kandidaat, eentje waarvan iedereen zegt: daar is ‘m! -om De Saedeleer te parafraseren.

Een goede kandidaat heeft zijn studies zelf bekostigd, en heeft tijdens die studies nog andere activiteiten gedaan. Zoals actief zijn in de jeugdbeweging of in een studentenclub. In het begin mag hij niet vies zijn van werken, en hij mag zeker niet te kieskeurig zijn. Daarna moet zijn carrière zich stabiliseren, maar moet hij toch voldoende ervaring -liefst in verschillende omgevingen- opdoen. Kortom: hij heeft een brede kennis en veel ervaring in zijn vakgebied. Hij kent ook wat van ‘peoplemanagement’ en heeft een degelijk EQ. Liefst komt daar nog wat talenkennis bij, en andere specifieke persoonlijkheidskenmerken. Dat is in grote lijnen een sterk profiel. Maar wanneer kom je dat tegen? Statistisch is dat één op de zoveel.

Ik heb mijn studies zelf betaald door weekends te werken. En ik ben in de jeugdbeweging leider, groepsleider en gewestleider geweest. Op het einde combineerde ik dat zelfs met praeses zijn. Op dat punt ben ik dus die ene op de zoveel. Maar daar wordt tijdens sollicitatiegesprekken straal aan voorbij gegaan. Waarom? Omdat ik de voorbije jaren jammer genoeg steeds in andere omgevingen heb gewerkt, waardoor stabiliteit in mijn carrière ver zoek is. Ik vertrok nergens met slaande deuren. Ik had gewoon pech. Aan goede referenties heb ik geen tekort. Maar wat ben ik daarmee wanneer een recruiter tijdens een selectie argwanend en een beetje meewarig bedenkt dat ik toch wel veel werkgevers heb ‘verbruikt’?

Het is voor mij vrij voorspelbaar wat de vragen tijdens een sollicitatiegesprek zullen zijn. Zelden of nooit word ik van mijn sokken geblazen of uitgedaagd. Rekruteerders volgen graag een vast stramien: ze overlopen het cv. Wat vragen over mijn opleiding, mijn carrière en mijn persoonlijkheid -ofte: mijn sterke en zwakke punten. Soms nog wat vragen over mijn vrije tijd of familie, en af en toe een praktisch vraagje. Hoe ik een bepaald probleem zou oplossen of aanpakken? Het is bijna solliciteren op automatische piloot. Zoals auto’s aan de lopende band worden gemaakt -met alle respect daarvoor- beleef ik mijn sollicitaties. Bovendien kost tijd geld. Daarom wordt zo’n gesprek beperkt tot maximum 1 uur. Eens die tijd om is, zie je ze schuifelen op hun stoel en heimelijk piepen naar hun horloge of gsm om toch maar op tijd aan de volgende ‘auto’ te kunnen beginnen. Je kunt je afvragen of het überhaupt nog zin heeft. Tenslotte investeer je als werkzoekende ook je tijd en geld, terwijl je wordt behandeld als een massaproduct, en daarna onwetend wordt achtergelaten.

Soms vraag ik mij af: zie ik spoken? Alle dagen zie ik wondermooie fata morgana’s die als een droom uiteenspatten. Geen echte vacatures, maar nepvacatures. Bedrijven willen aan de concurrentie laten zien dat ze geen last hebben van de crisis, dat ze floreren, en dus op zoek zijn naar mensen. Perceptie is belangrijker dan de werkelijkheid. Zelfs interimkantoren en selectiekantoren doen eraan mee. Geen hond die er wakker van ligt. Er is slechts één doel: goede cijfers en mooie grafieken op het einde van het jaar. Zo wordt statistiek de vertaling van een perceptie, gebouwd op spoken.

Er gaat geen dag voorbij of ergens zie, hoor of lees ik iets over werkloosheid. Dan voel ik me aangesproken. Want er wordt met cijfers en grafieken gegoocheld waar ik onderdeel van ben. Niet als ‘die ene op zoveel’, maar als ‘één van de velen’. Als werkloze, als 45-plusser zonder werk, als gezinshoofd zonder werk, als weet ik wat allemaal… Ik vecht met het cijfer dat ik geworden ben. Die ene, of één van de velen, of voor sommigen een dikke nul. Dat is mijn uitdaging vandaag.

Hoe gaat dat: werk zoeken in tijden van crisis? Heel moeilijk of onmogelijk? ’t Is maar hoe je het bekijkt. In elk geval spelen er een aantal zaken in mijn nadeel. Vooreerst ben ik de psychologische grens van 45 jaar voorbij. Voor de meeste rekruteerders een zichtbaar brandmerk beladen met teveel loon, te weinig motivatie, geen zin in verandering en dus weinig flexibel. Of andere zaken, allen des duivels, waardoor ik nooit zal voldoen aan de ‘übermenschvereisten’ die in vacatures worden gesteld.

Komt daarbij dat ik vroeger aan de andere kant van de tafel zat. Jawel, ik ben HR-manager met 20 jaar bagage. Ik heb dus het voordeel te weten hoe het is aan deze én de andere kant van de tafel. Wat kan ik daarover zeggen? Things never change. De voorbije 25 jaar is er op gebied van HR niet veel veranderd, laat staan in positieve zin.

Werkzoekenden -werklozen vind ik te negatief- blijven de paria’s van de arbeidsmarkt. Ondanks alle goedbedoelde pogingen en plannen om iedereen aan het werk te krijgen. Er bestaat nog steeds een gigantische kloof -ook mentaal- tussen wie werk heeft en wie niet. Je moet al van goeden huize komen en beschikken over een sterk gestel om elke dag die confrontatie aan te gaan. Het is een gevecht met jezelf.

De perceptie van werkenden is vaak: wij betalen nu voor jou, dus stop met zeuren en start opnieuw. Als je wil, vind je werk. Stel niet teveel vragen, en al zeker geen eisen! Natuurlijk. Geen probleem. Maar dan moet je wel beginnen werken onder je niveau.

Een werkzoekende is een curiosum. Wie heeft er nu geen werk? Ofwel was het een faillissement, maar dat had je moeten zien aankomen. Ofwel komt het door de crisis, maar dan krijg je begeleiding. Vind je zo werk, toch? Ofwel is het je eigen schuld. Van wie anders? Slecht spreken over je vorige werkgever doe je niet, dus leg je maar gauw de schuld bij jezelf.

En dan zoek je je suf. Alle kantoren en kanalen zijn goed om dat ultieme doel te bereiken. Maar je draagt als werkzoekende een enorme last mee: je bent werkzoekende. Dat houdt per definitie in dat er iets niet goed of niet juist is. Anders zou je toch werk hebben zeker? Dus werven werkgevers liever iemand aan die nog werkende is -waarop ze wat langer moeten wachten-, dan iemand zonder werk die onmiddellijk inzetbaar is en voldoet aan alle vereisten.

Het 'voordeel' vandaag is dat je bijna dagelijks nieuwe opportuniteiten tegenkomt, waar dat vroeger eerder wekelijks was. Bovendien kan je nu per mail reageren. Brieven en postzegels komen er niet meer aan te pas. Vroeger moest je onnoemelijk veel geduld uitoefenen om een antwoord per post te mogen ontvangen. Als dat al kwam. Op meer dan de helft van je doorgestuurde prozawerk kreeg je enkel de grote stilte. De leegte. Het immense niets. Of je kreeg een nietszeggend: ‘Dank je wel, maar je profiel sluit niet aan, toch veel succes gewenst’. En vandaag? Niet anders. Hebben we dan geen vooruitgang geboekt?

Toch wel. Werkgevers hebben nu vernuftige internetplatformen waarop je je als werkzoekende volledig in detail moet toelichten. Soms mag je ook een cv uploaden, maar beperkt in aantal bytes uiteraard. En dan ben je klaar. Snelheid en tijdwinst? Zeker. Kwaliteit? Beperkt. Als sollicitant krijg je (soms) een automatisch antwoord dat alleen maar duidelijk maakt dat je kandidatuur is toegekomen. Einde verhaal. De andere mogelijkheid -namelijk: geen antwoord- is ook nog gangbaar, zelfs in deze digitale wereld. Een antwoord waar je iets mee kan, is zeldzaam. Veelal moet je zelf contact zoeken. Na een poging of drie lukt het dan soms om de betrokkene aan de lijn te krijgen. Maar veel wijzer word je daar vaak niet van. Die trend blijkt ook uit een recente studie van Vacature: hoe meer communicatiemiddelen we hebben, hoe moeilijker mensen en organisaties het hebben om (zinnig) te communiceren.

Conclusie: veel moeilijke woorden en dure eden, missies, visies en waarden later staat de werkzoekende nog altijd even sterk als voorheen. Naakt aan de schandpaal, hoongelach, achterklap en voorwerp van spot. Wie maalt erom, wie helpt, wie verlost? Wie wil er écht iets zeggen tegen een overjaarse werkzoekende. Iemand? Nee hoor. Gaat niet, want : ssst, hier wordt gewerkt.